5-3-2 systeem, principes en valkuilen

Gepubliceerd door Erwin op

Het 5-3-2 systeem vormt één van de hoofdpijndossiers binnen het voetbal. Niet in de laatste plaats door 1 van de belangrijkste kenmerken, nl. een disbalans in de veldbezetting.

Met 5 verdedigers wordt er zwaar ingezet op een overtal in de defensie. Terwijl de overige 5 veldspelers worden verdeeld over de andere linies. Hierdoor is in een 5-3-2 lastig spelen om goed verzorgd voetbal te spelen. Moeilijker dan bijvoorbeeld in een 4-3-3 met de punt naar achteren, waarin de veldbezetting in beginsel veel beter is.

Als antwoord op deze scheve verhoudingen tussen de linies, zijn er tal van varianten op het 5-3-2 systeem. Bijvoorbeeld het “kerstboomsysteem”, zoals dat ooit door Co Adriaanse werd geïntroduceerd.

Maar 5-3-2 is ook een concept dat het Nederlands elftal op het WK van 2014 grote successen bracht. Het briljante konijn, dat toenmalig bondscoach Louis van Gaal uit zijn hoge hoed toverde.

Daarnaast zijn er ook recente successen met 5-3-2 te noteren. Op het WK van 2018, realiseerde het Engeland van manager Gareth Southgate prima resultaten. De Engelsen deden dit met een variant op de 5-3-2 opstelling (3-3-3-2).

Hiermee werd de 4e plaats behaald. Toch één van de beste prestaties ooit van het Engelse elftal. Desondanks lag Southgate in eigen land regelmatig onder vuur om zijn tactische beslissingen.

Wat is dat toch met het 5-3-2 systeem en zijn varianten? Er lijken goede resultaten mee te boeken. Maar tegelijkertijd is de felle kritiek op het systeem niet uit de lucht. Bovendien lijken er maar weinig ploegen te zijn, die echt het succesvol weten te spelen.

In dit artikel zoomen wij nader in op dit spelsysteem en kijken we naar de valkuilen en mogelijkheden van 5-3-2.

 

1. Is het nu 5-3-2 of toch 3-5-2?

Wanneer spreken we van een 5-3-2 opstelling? In balbezit en mits goed uitgevoerd, lijkt een 5-3-2 namelijk verdacht veel op een 3-5-2 formatie. Waarbij er dus 3 (centrale) verdedigers staan opgesteld en de backs doorschuiven.

Maar andere varianten op 5-3-2 zien we ook. Systemen waarbij er in balbezit met 3 verdedigers wordt gespeeld. In 2017 werd het Chelsea van Antonio Conte landskampioen, door in balbezit in een 3-4-3 systeem te spelen. Terwijl er bij balverlies een verdedigende linie van 5 spelers ontstond.

In dit artikel spreken we van een 5-3-2 formatie als de 2 buitenste verdedigers ook echt als vleugelverdediger spelen. Dat betekent dat ze van oorsprong verdedigende taken hebben en daarnaast de kwaliteiten hebben om te ‘overlappen’. Dus dat ze het middenveld ondersteunen en idealiter de achterlijn halen.

Zijn de 2 buitenste verdedigers van oorsprong middenvelders en ‘passende’ spelers, dan is er meer sprake van een 3-5-2 veldbezetting.

Samenvattend:

  • 5-3-2: buitenste verdedigers zijn echte ‘wingbacks’. Dit zijn verdedigers met loopvermogen en een drang naar voren, die de achterlijn halen;
  • 3-5-2: buitenste verdedigers zijn eigenlijk verkapte middenvelders en meer ‘passende’ spelers.

 

2. Veldbezetting in 5-3-2 opstelling

De basis van een voetbaltactiek vormt de veldbezetting. We maken onderscheid in de bezetting bij balbezit en balverlies. Voor 5-3-2 ziet dit er als volgt uit:

5-3-2 balbezit 5-3-2 balverlies

Je kunt zien dat in het 5-3-2 een belangrijke rol is weggelegd voor beide ‘wingbacks’, oftewel de vleugelverdedigers. In balbezit versterken ze het middenveld en wordt de aanval ondersteund. Bij balverlies ontstaat er een 5-mans defensie, die de ruimtes voor de tegenstander klein maakt.

 

Middenveld

De 3 middenvelders kunnen op verschillende manieren spelen. Naast elkaar in een platte vorm. Of met de punt naar voren of achter, zoals dat bij een 4-3-3 kan:

 

5-3-2 middenveld punt naar achter

Aanvallers

De spitsen kunnen naast elkaar of achter elkaar spelen:

5-3-2 spitsen naast elkaar5-3-2 spitsen achter elkaar

 

3. Principes en speelwijze

Er zijn een aantal principes, die de grondslag vormen voor het succesvol spelen in een 5-3-2 opstelling. We bespreken de volgende principes.

 

Principe 1: Numerieke meerderheid defensie

Bij 5-3-2 is er sprake van een goede verdedigende organisatie. Door, bij balbezit van de tegenpartij, een ‘overload’ van 5 verdedigers te creëren, zijn de aanvallers van de tegenpartij (in bijna alle gevallen) in de minderheid. Dankzij de overtal situatie zijn de aanvallende ruimtes voor de tegenpartij kleiner.

Onderstaand beeld is uit de wedstrijd Nederland-Engeland van 23 maart 2018. In deze wedstrijd (0-1 voor Engeland), had Oranje moeite om door de defensieve organisatie van de Engelsen te komen.

Nederland Engeland 5-3-2

Het fragment toont de overtalsituatie van de Engelse defensie t.o.v. de Nederlandse aanval. De 3 Nederlandse aanvallers worden telkens gedekt door 2 Engelse spelers.

 

Principe 2: In balbezit staan vleugelverdedigers ‘hoog’

Tijdens het WK 2018 speelde Engeland met Ashley Young (voormalig vleugelspits) of Danny Rose op links. En Kieran Trippier op rechts als echte ‘wingbacks’.

Bij balbezit positioneerden zij zich hoog op het veld. Soms zelf voorbij de 3 middenvelders. Op deze wijze konden ze een overtalsituatie op het middenveld creëren. Daarnaast hadden zij met hun loopvermogen diepgang richting de achterlijn en doel van de tegenpartij.

5-3-2 Engeland WK 2018

 

Principe 3: Ruimte op de flanken

Bij balbezit ontstaan er in een 5-3-2 operationele ruimtes op de vleugels. De backs/vleugelverdedigers of andere spelers kunnen hiervan gebruik maken.

Hieronder een ander fragment uit dezelfde Nederland-Engeland. De centrale middenvelder van de Engelsen is in balbezit en schuift in met de bal. Door de centrale dreiging, ligt er ruimte aan de flanken. Hiervan maken de vleugelverdedigers Rose en Trippier gebruik.

Uit de voorzet van linksback Danny Rose zal vervolgens het Engelse doelpunten vallen (tweede fragment).

Nederland-Engeland opkomende backs

Nederland-Engeland opkomende backs

 

Principe 4: Offensieve backs ondersteunen de aanval

Zoals we in de bovenstaande fragmenten al zagen, spelen de backs een belangrijke rol in de aanval. Doordat de backs hoog zijn opgeschoven kunnen ze met de aanvallers combineren, een voorzet geven en zelfs de achterlijn halen.

Deze diepte in het spel is een belangrijk aspect van een goed uitgevoerd 5-3-2 systeem. Voorwaarde daarvoor is dat de vleugelverdedigers allround zijn en ook over aanvallende vaardigheden beschikken.

 

Principe 5: Centraal verdedigingsblok

In een 5-3-2 schuiven de centrale verdedigers nauwelijks in. Reden daarvoor is dat daartoe vaak geen noodzaak of ruimte is.

Tezamen met de verdedigende middenvelders vormen zij een centraal verdedigingsblok. Dat bij balverlies de tegenstander kan opvangen. Als middenveld en verdediging dicht bij elkaar spelen, dan zal dit verdedigingsblok extra solide zijn.

 

Principe 6: Bij omschakeling diepgang en lopende spelers

Bij aanvalsspel van de tegenpartij, zal een ploeg die 5-3-2 speelt zich vaak terug trekken op de eigen helft. Er zullen zich dan veel spelers achter de bal bevinden. Met als gevolg dat er ruimte in de omschakeling is.

Tijdens het WK van 2018 demonstreerde het Engelse elftal dit principe een aantal keren erg goed.

Zodra de tegenpartij balverlies leed, kwamen de Engelsen er in de omschakeling razendsnel uit. Naast de diepgang van de beide vleugelverdedigers, was er ook vanuit andere linies veel diepte. Met name middenvelders Lingard en Sterling waren zeer gevaarlijk met hun snelheid en omschakeling.

Onderstaande samenvatting van kwartfinale tussen Engeland en Zweden laat als eerste fragment, een goed uitgevoerde Engelse counteraanval zien. Kane schiet de bal uiteindelijk naast. Maar je kunt goed zien hoe de Engelsen gebruik maken van de ruimte die voor hun ligt.

Nadat de teruggetrokken Sterling de bal oppakt, komen de middenvelders Lingard en Alli er snel uit. Op het moment dat Kane schiet, staan Lingard en Alli (nummer 20) al op de rand van de 16-meter.

 

Principe 7: Bewegelijke spits, die moet kunnen afleggen

Een extra kwaliteit voor een goed uitgevoerde 5-3-2, is een bewegelijke spits die een bal kan vasthouden en/of kan afleggen voor anderen.

Een spits die dus goed met zijn rug naar het doel van een tegenstander kan spelen. Door de bal vast te houden, zorgt hij ervoor dat zijn teamgenoten kunnen aansluiten. Door af te leggen en vervolgens weer die te gaan, kan hij de combinatie aan gaan.

De bewegelijkheid van de spits is nodig, omdat deze forse ruimtes zal moeten belopen.

 

4. Valkuilen

In het laatste stuk van dit artikel bespreken we de valkuilen van het 5-3-2 systeem. Er zitten namelijk nogal veel haken en ogen aan dit concept. Vandaar dat we in de praktijk niet zo heel veel ploegen zien, die een (succesvolle) 5-3-2 op de mat leggen.

 

Valkuil 1: Onderbezetting middenveld

Een grote kwetsbaarheid van het 5-3-2 concept is de bezetting van het middenveld. Omdat er daar maar 3 spelers staan opgesteld, is de kans groot dat er sprake is van een ondertal situatie op het middenveld.

Voor een goede middenveld bezetting spelen de beide vleugelverdedigers een cruciale rol. Als zij niet voldoende doorschuiven of kunnen doorschuiven is de kans groot dat je op het middenveld wordt uitgespeeld.

 

Voorbeeld onderbezetting middenveld

Een goed voorbeeld van hoe een middenveld onderbezetting in 5-3-2 niet werkt, is de wedstrijd Engeland-Kroatië op het WK 2018.

In deze halve finale startten de Engelsen uitstekend. Vanuit een 5-3-2 opstelling, wordt in balbezit snel omgeschakeld naar een 3-3-2-2 formatie met diepgang op de vleugels en ‘lopende mensen’ vanuit het middenveld. Al na 5 minuten leidt dit (indirect) tot de 0-1 van Trippier.

De Kroaten hebben vanuit een statistische 4-5-1, moeite met het dynamische spel van Engeland en de 0-2 hangt in de lucht. Na de rust schakelt Kroatië echter over op een ander concept.

De buitenste middenvelders Rebic en Perisic schuiven door en gaan op de vleugels spelen. Zo staan de 5 Engelse verdedigers plots tegen 3 Kroaten.

Op het middenveld staan de 3 Engelse middenvelders tegenover 3 Kroaten. De Kroatische middenvelders worden nu echter op de flanken gesteund door de beide backs die doorschuiven. Zodat er een overtalsituatie in het voordeel van Kroatië ontstaat.

Engeland - Kroatië WK 2018

De Kroaten spelen het overtal op het middenveld geduldig uit en maken goed gebruik van de doorgeschoven backs. De Engelse centrale verdedigers schuiven niet in en de beide vleugelverdedigers worden achteruit gedwongen. In de verlening wint Kroatië met 2-1 en gaat door naar de finale.

 

Valkuil 2: Geen echte vleugelverdedigers

Zoals we bij de 1e valkuil zagen (‘Onderbezetting middenveld’), moeten de vleugelverdedigers de kwaliteiten hebben om door te kunnen schuiven. Dat betekent dat ze over diepgang en loopvermogen moeten beschikken.

Daarnaast is het belangrijk dat ze een goede timing hebben. Dus, weten wanneer wel en (belangrijk!) wanneer door te schuiven. Goed spelinzicht is daarvoor een vereiste.

Naast de kwaliteiten die nodig zijn in balbezit, moet er ook sprake zijn verdedigende vaardigheden bij deze vleugelverdedigers. Zij zullen namelijk ook regelmatig moeten kunnen terug verdedigen.

Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin de tegenstander met buitenspelers speelt. Dan zal een vleugelverdediger, verdedigend ‘zijn mannetje moeten staan’.

Denk dus aan verdedigende kwaliteiten zoals positioneren, duelkracht, snelheid en het liefst een goede tackle. Hieronder een overzicht van de kwaliteiten van een goede vleugelverdediger:

Kenmerken vleugelverdediger

Algemeen:

  • loopvermogen
  • uithoudingsvermogen
  • sprintsnelheid

Verdedigend:

  • positioneel verdedigen
  • sterk in de duels
  • bij voorkeur goede tackle

Aanvallend:

  • dribbel
  • spelinzicht
  • snelheid aan de bal
  • goede (inspeel)pass
  • goede voorzet

 

In ons artikel ‘Spelen als een top vleugelverdediger’ , gaan we dieper in op onder meer de specifieke kwaliteiten van een vleugelverdediger.

 

Voorbeelden vleugelverdedigers

In Engeland lopen momenteel een aantal spelers rond die over de hierboven genoemde kwaliteiten beschikken. Denk aan Kieran Trippier en Danny Rose. Maar ook Kyle Walker, die in het Engelse elftal centraal in de verdediging speelt, beschikt over de capaciteiten om een allround wingback te zijn.

 

Valkuil 3: Te weinig diepte in de omschakeling

Doordat er bij 5-3-2 vaak veel ruimte in de omschakeling (balverlies tegenstander) ligt, is het van groot belang hiervan gebruik te maken. Manieren om hiervan gebruik te maken zijn:

  • Opkomen van beide vleugelverdedigers;
  • Diepgaande middenvelders.

Maakt een ploeg geen gebruik van de ruimtes die er liggen, dan zal een 5-3-2 heel statisch en voorspelbaar aandoen. Er is dan bij balbezit te weinig druk naar voren, waardoor de tegenpartij éénvoudig kan verdedigen.

Te weinig diepte in het spel bij omschakeling van verdediging naar aanval, is een veel voorkomend probleem bij 5-3-2. Het Oranje onder Ronald Koeman bijvoorbeeld, heeft moeite om op dit vlak de juiste afstemming te vinden.

 

Valkuil 4: Kwaliteiten spits(en)

De laatste valkuil heeft veel te maken met de vorige. Voor een goede omschakeling bij balverlies van de tegenpartij is het ideaal als je als ploeg meteen diep kunt spelen op de spits. De spits kan vervolgens de bal terugleggen op de opkomende middenvelders of vleugelverdedigers. Daarna kan de spits zich weer vrijmaken voor verder combinatiespel.

Dit stelt veel eisen aan de spits. Bij voorkeur heb je in een 5-3-2 te maken met een dynamische spits met snelheid en loopvermogen. Die ook goed met zijn rug naar het doel van de tegenpartij kan spelen. En die goed in het combinatiespel is.

 

Valkuil 5: ‘Overtal’ aan verdedigers

Het klinkt in eerste instantie wellicht vreemd. Maar het overtal aan verdedigers in het centrum bij een 5-3-2 systeem kan ook juist als een nadeel werken. Doordat de verdedigers in overtal zijn, is de kans groot dat ze minder scherp zijn en van elkaar denken dat de ander(en) de spits(en) wel verdedigt. Willem van Hanegem stipt dit probleem aan in zijn boek Buitenkant Links.

 

5. Sleutelposities in 5-3-2 en conclusie

Aan de hand van dit betoog kunnen we concluderen dat het 5-3-2 systeem, mits aan de juiste voorwaarden voldaan, een aantrekkelijk concept kan zijn. We hebben ook gezien dat de nodige variaties in het 5-3-2 concept aan te brengen zijn.

Echter, we kunnen ook de conclusie trekken dat het een zeer moeilijk uitvoerbaar systeem is.

Een systeem dat specifieke eisen stelt aan de sleutelposities in het systeem. De sleutelposities in het 5-3-2 zijn de vleugelverdedigers.

Als coach moet je echt de beschikking hebben over 2 of meer spelers die over de juiste (specifieke) kwaliteiten voor deze posities hebben.

Het zijn de dragende spelers van het systeem. Zij bespelen belangrijke operationele ruimtes die er liggen. Zijn de spelers met deze kwaliteiten niet aanwezig, dan heeft het geen zin om 5-3-2 te spelen.

De eisen die aan de andere posities binnen het 5-3-2 worden gesteld (bijvoorbeeld middenvelders en spits) zijn minder specifiek en kunnen wellicht ook tactisch anders worden ingevuld.

 

 

 

Wat vind je van dit artikel? Geef je mening:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *